حديث نبوى ) « 1 » . همچنين مترجمان فارسى زبان در حوزهء ترجمه به زبانهاى ديگر از جمله چينى توجّه كردند و با عنوان « كلمه چى » - يعنى كسى كه گفتهء ديگرى را به زبان ديگرى بگويد - زير نظر خواجه رشيد الدين فضل اللّه در ربع رشيدى نگارشهاى پزشكى چينى را به فارسى برگرداندند « 2 » . از سدهء دهم هجرى به بعد پديدهء ترجمه در مقام يك نهضت فرهنگى در تاريخ زبان فارسى با تثبيت قدرت دولت صفويّه شناخته شد به طورى كه نه تنها در حوزهء سياسى جامعه ايرانى بلكه در قلمروى گستردهء فارسى زبانان به ويژه در شرق جهان اسلام روزنه‌هاى تازه‌اى به روى دانش پژوهان گشود . در ايران دورهء صفوى تشيع به عنوان دين رسمى شناخته شد و بسيارى از دانشمندان فارسى زبان عربى دان بر آن شدند كه براى رواج شناخت آثار شيعى ، مؤلفات مربوط به علوم قرآنى ، حديث ، كلام و فقه را به فارسى برگردانند . از دگر سوى عده‌اى ديگر از فاضلان و دانشمندان اين دوره به ترجمه امّهات منابع تاريخ ، جغرافيا ، علوم فلسفى و پزشكى پرداختند . براى شناخت مترجمان عصر صفوى و آگاهى از آثار مترجم آنها تحقيقى جامع و كامل لازم است تا سير تحوّل و نقاط ضعف و قوّت آن در عهد صفوى مورد مدّاقه قرار گيرد « 3 » . در اين عهد مترجمان بيشتر به ترجمه آزاد مىپرداخته‌اند با اين همه در نقل موضوع به زبان فارسى دقيقا به متن مورد نظر وفادار بوده و اگر موضوعاتى افزون بر متن اثر وارد ترجمه مىكردند به گونه‌اى آن را تبيين و تصريح كرده و با ضبط تعابيرى چون « مترجم گويد » يا « ناقل گويد » افزوده‌هاى خود را از متن اثر ممتاز داشته‌اند . بسيارى از علماى طراز اول اين عصر وارد عرصه ترجمه شده‌اند ، كسانى چون : شيخ بهايى ، شيخ نور الدّين على بن حسين كركى ، ملّا عبد العلى بيرجندى ، ملّا على بن حسن زواريى ، ملّا فتح اللّه كاشانى ، ابن خاتون عاملى ، جمال الدّين محمّد خوانسارى ، محمّد هادى مترجم پسر محمّد صالح مازندرانى ، حزين لاهيجى ، علّامه مجلسى و . . . از اين ميان براى نمونه به معرفى مختصر تعدادى از آنها و آثار فارسى شدهء ايشان اشاره مىكنيم :

--> ( 1 ) محمّد على مدرّس ، ريحانة الادب ، تهران : خيّام ، 1374 . ج 3 ، ص 338 ؛ عبد اللّه افندى اصفهانى ، رياض العلماء و حياض الفضلاء ، به كوشش سيد محمود مرعشى . قم : مطبعه خيام ، 1401 . ج 1 ص 177 . ( 2 ) رشيد الدّين فضل اللّه ، تنكسوق نامه يا طب اهل ختا ، با مقدمهء مجتبى مينوى . تهران : دانشگاه تهران ، 1350 . ( 3 ) دربارهء مترجمان عصر صفوى و آثار مترجم آنان در بنياد پژوهشهاى اسلامى طرحى در دست اجراست .